هدف و موضوع

^۱امثال سلیمان، پسر داوود، پادشاه اسرائیل:^۲برای فراگیری حکمت و ادب و درک سخنانی که فهم می‌بخشد؛^۳برای کسب ادب و رفتار خردمندانه، و پارسایی و عدل و انصاف؛^۴برای هوشمندی بخشیدن به ساده‌لوحان و دانش و دوراندیشی به جوانان -^۵تا حکیمان بشنوند و بر آموخته‌هایشان بیفزایند و فهیمان هدایت یابند -^۶برای درک امثال و کنایات، و سخنان حکیمان و معماهایشان.^۷ترس خداوند سرآغاز دانش است، اما حکمت و ادب را جاهلان خوار می‌شمارند.

هشدار علیه فریفتگی

^۸پسرم، به رهنمود پدر خویش گوش فرا ده و تعلیم مادر خویش را ترک منما؛^۹زیرا تاج زیبا بر سرت و جواهر بر گردنت خواهد بود.^۱۰پسرم! چون گنهکاران به اغوای تو برخیزند، تن دَر مده.^۱۱چون گویند: «با ما بیا تا در کمین خون بنشینیم و در نهان منتظر بی‌گناهان بمانیم؛^۱۲تا آنان را چون گور، زنده فرو بلعیم و یکباره، چونان کسانی که به چاه فرو افتند؛^۱۳همه گونه نفایس به چنگ خواهیم آورد و خانه‌های خویش از غنایم آکنده خواهیم ساخت؛^۱۴قرعۀ خود با ما بیَفکن و همه یک کاسه خواهیم شد» -^۱۵پسرم، با آنان همراه مشو و در طریق ایشان گام مگذار؛^۱۶زیرا پاهایشان به سوی شرارت دوان است، و برای ریختن خون شتابانند.^۱۷براستی چه عبث است آشکارا دام گستردن در برابر چشم پرنده‌ای!^۱۸اما اینان در کمین خون خویشتن می‌نشینند و نهانی برای جان خود انتظار می‌کشند!^۱۹چنین است سر‌انجام هر آن کس که در طمعِ سود نامشروع باشد؛ آنچه به دست می‌آید، جانِ صاحب خود را می‌ستاند.

هشدار در خصوص نپذیرفتن حکمت

^۲۰حکمت در کوی و برزن ندا درمی‌دهد و در میدانها آواز خود را بلند می‌کند؛^۲۱در جاهای پرازدحام بانگ در می‌دهد و بر دروازه‌های شهر، سخن می‌راند:^۲۲«ای ساده‌لوحان، تا چند ساده‌لوحی را دوست خواهید داشت؟ تا چند تمسخرگران از تمسخر لذت خواهند برد و جاهلان از دانش بیزار خواهند بود؟^۲۳توبیخ مرا بشنوید و بازگشت کنید، و من روح خود را بر شما فرو خواهم ریخت و کلمات خویش را بر شما اعلام خواهم کرد.^۲۴اما چون هنگامی که فرا خواندم مرا نپذیرفتید و آنگاه که دست خویش دراز کردم، کسی اعتنا نکرد؛^۲۵چون مشورت مرا یکسره نادیده گرفتید و نخواستید توبیخ مرا بپذیرید،^۲۶من نیز در مصیبت شما خواهم خندید و چون آنچه از آن می‌ترسید بر سرتان آید، تمسخر خواهم کرد -^۲۷آری، چون آنچه از آن می‌ترسید همچون توفان بر شما عارض شود، و مصیبت چون گردباد شما را فرو پیچد، و تنگی و فشار بر شما چیره آید.^۲۸«آنگاه مرا خواهند خواند، و پاسخ نخواهم داد؛ مرا بسیار خواهند جُست و نخواهند یافت.^۲۹چراکه از دانش بیزار بودند و ترس خداوند را برنگزیدند؛^۳۰چراکه مشورت مرا نپذیرفتند و توبیخ مرا سراسر خوار شمردند.^۳۱پس ثمرۀ طریقهای خود را خواهند خورد و از میوۀ تدبیرهای خویش سیر خواهند شد.^۳۲زیرا از‌ راه برگشتن ساده‌لوحان آنان را به کشتن خواهد داد و آسوده‌خیالی جاهلان ایشان را هلاک خواهد کرد.^۳۳اما هر که به من گوش فرا دهد، در امنیت ساکن خواهد بود و از بیمِ بلا آسوده خواهد ماند.»